कतारमाथि एमनेस्टीको आरोप : आप्रवासी श्रमिकको मृत्युको कारण लुकाइयो

हाम्रो सन्देश संवाददाता

काठमाडौँ, १३ भदौ ।

एक दशकयता कतारमा मृत्युवरण गरेका हजारौं आप्रवासी श्रमिकको मृत्युको अनुसन्धान गर्न कतारी अधिकारी असफल भएको रिपोर्ट एमनेस्टी इन्टरनेशनलले हालै सार्वजनिक गरेको छ।

असुरक्षाका बीच काम गर्ने ठाउँमा अकालमा ज्यान गुमाएको प्रमाण हुँदाहुँदै कतारी अधिकारी अनुसन्धान गर्न असफल भएकोमा एमनेस्टीले गहिरो चिन्ता व्यक्त गरेको छ।

प्रतिवेदनमा पर्याप्त अनुसन्धान नै नगरी कतार सरकारले आप्रवासी श्रमिकको मृत्यु प्रमाण–पत्र जारी गर्ने गरेको उल्लेख छ। सरकारले आफ्नो विफलता लुकाउन मृतकको निधनको सनाखत प्राकृतिक कारण वा मुटुको विफलता (कार्डियो फेलर) बाट भएको भनेर उल्लेख गर्ने गरेको पाइएको एमनेस्टीको दावी छ।

प्रतिवेदनमा एक प्रमुख स्वास्थ्य विशेषज्ञको भनाइ उल्लेख गर्दै स्पष्ट पार्न खोजिएको छ– मृत्युवरण गरेका व्यक्तिको परिवारलाई दिनुपर्ने उचित क्षतिपूर्ति टार्न यस्तो रिपोर्ट बनाउने गरिएको छ।

ती स्वास्थ्य विशेषज्ञले सरकारले उपलब्ध गराउने यस्ता रिपोर्ट ‘अर्थहीन’ भएको बताएका छन्। कतारी सरकारको यस्तो रवैयाका कारण मृतकको परिवारले रोजीरोटीको लागि आर्थिक कठिनाइबाट गुज्रिनु परेको छ। एमनेस्टीको प्रतिवेदनमा कतारको चर्को गर्मी तथा हावापानीमा गर्नुपर्ने कडा शारीरिक परिश्रमका कारण श्रमिकको ज्यान जाने गरेको उल्लेख छ।

पछिल्लो समय एमनेस्टीलगायत अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार संस्थाको दबाबमा कतार सरकारले श्रमिक सुरक्षामा केही सुधार गरेको बताएको थियो। उसले श्रमिकको सुरक्षाका लागि केही नियम पनि सार्वजनिक गरेको थियो। तर, यति हुँदा पनि जोखिम यथावत रहेको एमनेस्टीको रिपोर्टमा बताइएको छ।

‘गर्मीसँग सम्बन्धित मृत्युको अनुसन्धानको सन्दर्भमा यहाँ (कतार) का अधिकारीले एकदम थोरै काम गरेको पाइएको छ,’ प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

एमनेस्टीले चिकित्सा क्षेत्रका विज्ञ समूहलाई समावेश गराउँदै मृत्युको कारण बारे समीक्षा गरेको थियो। जसमा मृत्युका १८ वटा प्रमाण–पत्रको समीक्षा गर्दा अकालमा मृत्युवरण गरेका ३०–४० वर्ष उमेर समूहभित्रका ६ श्रमिकका परिवारसँग एम्नेस्टीले सोझै अन्तर्वार्ता लिएको थियो।

‘तुलनात्मक रूपमा निरोगी तथा जवान युवाको अत्याधिक गर्मी र लामो समय काम गरेका कारण जब मृत्यु हुन्छ, यसले कतारमा श्रमको अवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठ्ने गर्दछ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘आप्रवासी श्रमिकको मृत्युको आधारभूत कारणको अनुसन्धान गर्न असफल हुँदा कतारी अधिकारीले चेतावनीका संकेतलाई वेवास्ता गरिरहेका छन्, जसलाई सम्बोधन गर्न सकिएको खण्डमा मात्र धेरैको ज्यान बचाउन सकिन्छ।’

एमनेस्टीले कतारको यस कार्यलाई ‘मान्छेको बाँच्न पाउने अधिकार’ को उल्लङ्घन भनेको छ। ‘उनीहरूले शोकसन्तप्त परिवारको अधिकार र भावीअवस्था बारे वेवास्ता गरिरहेका छन् र पीडादायी प्रश्नलाई अनुत्तरित छाडिदिएका छन्,’ प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

एमनेस्टी इन्टरनेशनलका आर्थिक तथा सामाजिक न्याय प्रमुख स्टिभ ककवर्नले भनेका छन्, ‘हामीले कतारी अधिकारीसमक्ष आप्रवासी श्रमिकको मृत्युको पूर्ण अनुसन्धान गर्न आग्रह गरिरहेका छौं। अन्य कुनै कारण नभई अत्यधिक गर्मी जस्ता खतराका कारण मृत्यु भएको पाइएमा मृतकका परिवारलाई कतारले तत्कालै क्षतिपूर्ति प्रदान गर्नुपर्छ।’

स्टिभ ककवर्न अन्य श्रमिकको हकमा पनि कतार सरकारले तत्कालै सुरक्षाको प्रत्याभूति प्रदान गर्नुपर्नेमा जोड दिन्छन्। ‘आप्रवासी श्रमिकको मृत्युको अनुसन्धान, क्षतिपूर्ति र रोकथाम गर्न नसक्नु मानिसको बाँच्न पाउने अधिकारको रक्षा र संरक्षण गर्ने दायित्वबाट चुक्नु हो,’ उनी भन्छन्।

महामारी विशेषज्ञका अनुसार कतार जस्तो राम्रो स्रोत र प्रविधि भएको स्वास्थ्य प्रणालीमा १ प्रतिशतबाहेक सबै मृत्युको यथेष्ट कारण पहिचान गर्न सम्भव हुनुपर्ने उल्लेख छ। तर, प्रमुख श्रम गन्तव्य मुलुकको तथ्यांकलाई समीक्षा गर्दा एमनेस्टीले आप्रवासी श्रमिकको हकमा कतारमा ७० प्रतिशत अस्पष्ट मृत्युदर रहेको उल्लेख गरेको छ।